Kapitalizacja odsetek polega na dopisaniu ich do kapitału, od którego bank obliczy kolejne odsetki. Dzięki temu wcześniej zarobione pieniądze też mogą zacząć zarabiać. Warunkiem jest jednak rzeczywiste powiększenie oprocentowanej kwoty. Przelew odsetek na osobne konto daje dochód, ale sam w sobie nie zwiększa kapitału lokaty.
Dlatego dwie lokaty z odsetkami rozliczanymi co miesiąc mogą działać inaczej. W jednej po rozliczeniu rośnie kwota pracująca w następnym okresie, w drugiej rośnie saldo innego rachunku. Aby zrozumieć różnicę w wyniku, trzeba prześledzić drogę pieniędzy: kiedy bank je rozlicza, gdzie trafiają i od jakiej sumy zaczyna następne naliczenie.
Od naliczenia do następnego oprocentowanego kapitału
W opisie lokaty warto rozdzielić trzy zdarzenia:
- Naliczenie odsetek. Bank oblicza, ile odsetek przypada za dany czas. Sama kwota widoczna w podglądzie zysku nie oznacza jeszcze, że powiększyła kapitał lokaty.
- Rozliczenie odsetek. Przychodzi termin ich wypłaty lub postawienia do dyspozycji, z którym wiąże się pobór podatku. Codzienne techniczne naliczanie nie musi więc oznaczać codziennego pobierania podatku.
- Przeznaczenie odsetek netto. Kwota pozostała po podatku może zwiększyć lokatę albo trafić na powiązany rachunek. Dla efektu składanego decyduje to, czy i od kiedy będzie dalej oprocentowana.
Takie rozróżnienie ma oparcie w rzeczywistych zapisach bankowych. Regulamin lokat mBanku rozróżnia powiększenie lokaty o odsetki i przekazanie ich na powiązany rachunek, a dla odsetek naliczanych cyklicznie przewiduje przekazanie na rachunek w ostatnim dniu roboczym cyklu. To opis rozwiązań w tej rodzinie produktów; obecność wariantu w regulaminie nie potwierdza, że nowy klient może obecnie założyć każdą opisaną tam lokatę.
Przy czytaniu warunków szukaj więc informacji o odbiorcy odsetek oraz kwocie kolejnego naliczenia. Sama etykieta „kapitalizacja miesięczna” lub „odsetki naliczane dziennie” nie wyjaśnia całego przepływu. Szersze wprowadzenie do konstrukcji depozytu znajdziesz w tekście o tym, czym są lokaty.
Trzy sposoby przepływu odsetek
Odsetki rozliczane raz, na końcu
Przez cały okres bank oblicza odsetki od początkowej kwoty lokaty, a rozlicza je dopiero po jego zakończeniu. W trakcie tego okresu nie ma wcześniejszych dopisanych odsetek, które mogłyby tworzyć następne. To mechanizm odsetek prostych: podstawą naliczania pozostaje początkowy kapitał.
Dopisanie odsetek na koniec nie działa wstecz. Jeżeli po zakończeniu lokaty powiększona kwota ma zarabiać dalej, musi zostać objęta dalszym oprocentowaniem na ustalonych warunkach. Dopiero następny okres może przynieść odsetki od wcześniej zarobionej kwoty.
Odsetki dopisywane do lokaty w trakcie jej trwania
Po każdym rozliczeniu odsetki netto zostają na lokacie i zwiększają kwotę pracującą w kolejnym okresie. Bank nalicza więc następne odsetki od początkowej wpłaty oraz od wcześniejszych dopisanych kwot. To procent składany.
Znaczenie ma początek dalszego oprocentowania. Jeśli odsetki zostały dopisane po pierwszym okresie, mogą zarabiać w drugim i kolejnych. Odsetki dopisane dopiero w ostatnim dniu porównywanego roku nie zdążą już zwiększyć zysku za ten sam rok.
Odsetki wypłacane na osobny rachunek
W tym wariancie bank regularnie przekazuje odsetki netto na konto, a kapitał lokaty pozostaje bez zmian. Przykładem takiego kierunku wypłaty jest opisana na stronie Lokata Rentierska VeloBanku: odsetki trafiają co miesiąc na konto. Ten przykład pokazuje sposób przekazywania pieniędzy; nie określa założeń naszego obliczenia poniżej.
Stałe saldo lokaty nie oznacza braku zysku. Wypłacone odsetki są już na drugim rachunku i trzeba je uwzględnić w porównaniu wszystkich zgromadzonych środków. Jeśli na tym rachunku nie są oprocentowane, nie przynoszą dalszych odsetek. Gdy zostaną ponownie ulokowane, ich dalszy zarobek zależy od nowej stopy i czasu, przez jaki faktycznie pracują — nie od oprocentowania pierwotnej lokaty.
Przykład: 10 000 zł, hipotetyczne 4% rocznie i trzy różne wyniki
Porównajmy wszystkie trzy przepływy dla 10 000 zł przez jeden modelowy rok, przy stałej stopie 4% w skali roku. To przykład obliczeniowy, a nie oferta banku. Zakładamy brak opłat, dopłat, wypłat kapitału i zmian oprocentowania.
Wariant częstszych rozliczeń traktujemy jako model kapitalizacji miesięcznej: rok dzielimy na 12 równych okresów, każdy po dokładnie 1/12 roku. Nie są to miesiące kalendarzowe ani okresy po 30 dni. Przy dopisywaniu odsetek całe powiększone saldo od razu pracuje w kolejnym okresie na tych samych 4%, bez limitu kwoty i bez przerw. Przy wypłacie na osobne konto zakładamy, że odsetki nie są wydawane, a konto nie jest oprocentowane.
Uwzględniamy standardowy podatek od prywatnych oszczędności w polskim banku: 19% od odsetek, bez szczególnych zwolnień. Ustawa o PIT wskazuje tę stawkę w art. 30a ust. 1 pkt 3, a pobór przez bank przy wypłacie lub postawieniu odsetek do dyspozycji wynika z art. 41 ust. 4. W wariancie końcowym podatek pobieramy raz po roku. W obu wariantach cyklicznych — przy każdym z 12 rozliczeń, również ostatnim. Do kapitału dopisujemy wyłącznie netto.
Dla dokładności wyniku trzeba jeszcze ustalić zaokrąglenia. W tym modelu przy każdym rozliczeniu umownie zaokrąglamy odsetki brutto do najbliższego grosza, z połową grosza w górę. To założenie rachunku, a nie ustawowa reguła dla brutto we wszystkich bankach. Osobno stosujemy zaokrąglenie podstawy podatku i samego podatku w górę do pełnego grosza, zgodnie z art. 63 §1a Ordynacji podatkowej. Ponieważ rozliczone brutto jest tu już w pełnych groszach, zaokrąglenie podstawy nie zmienia jego kwoty.
Co dzieje się po pierwszym rozliczeniu
Za pierwszy okres 1/12 roku od 10 000 zł powstaje 33,33 zł brutto. Podatek wynosi 6,34 zł, więc pozostaje 26,99 zł netto. W tym miejscu drogi pieniędzy się rozchodzą:
- Przy dopisaniu do lokaty drugi okres zaczyna się od 10 026,99 zł. Od tej sumy powstaje 33,42 zł brutto; po podatku 6,35 zł zostaje 27,07 zł netto. Po drugim dopisaniu kapitał wynosi 10 054,06 zł.
- Przy wypłacie na osobne konto drugi okres nadal zaczyna się od 10 000 zł na lokacie. Na koncie jest już 26,99 zł, ale w naszych założeniach ta kwota nie zarabia. Drugi okres ponownie przynosi 26,99 zł netto; na koncie są wtedy łącznie 53,98 zł.
Po pierwszym rozliczeniu w obu wariantach jest więc łącznie tyle samo pieniędzy. Inna jest kwota, od której powstaną następne odsetki. W wariancie z jedną wypłatą na koniec roku na tym etapie nie ma jeszcze rozliczonych odsetek do ponownego oprocentowania.
| Przepływ odsetek | Suma brutto | Suma podatku | Zysk netto | Wszystkie środki po roku |
|---|---|---|---|---|
| Jedna wypłata na końcu | 400,00 zł | 76,00 zł | 324,00 zł | 10 324,00 zł |
| 12 dopisań netto do lokaty | 405,98 zł | 77,20 zł | 328,78 zł | 10 328,78 zł |
| 12 wypłat netto na nieoprocentowane konto | 399,96 zł | 76,08 zł | 323,88 zł | 10 323,88 zł |
W drugim wariancie po ostatnim dopisaniu całe 10 328,78 zł znajduje się na lokacie. W trzecim, przed zwrotem kapitału, na lokacie nadal jest 10 000 zł, a na osobnym rachunku uzbierało się 323,88 zł. Ostatnia kolumna sumuje te pieniądze — nie porównuje wyłącznie sald lokat.
Skąd 4,78 zł przewagi i 12 groszy różnicy
Dopisywanie netto przynosi w tym przykładzie o 4,78 zł więcej niż jedna wypłata na koniec roku oraz o 4,90 zł więcej niż cykliczna wypłata na nieoprocentowane konto. Dodatkowy zarobek powstaje dlatego, że w kolejnych okresach pracuje większy kapitał. Podatek ogranicza tę korzyść: dalej zarabia 26,99 zł z pierwszego rozliczenia, a nie całe 33,33 zł brutto.
Z tego powodu wzór na składanie odsetek brutto, a następnie jednorazowe odjęcie 19% od końcowego zysku, nie odtworzy dokładnie naszego wyniku netto. Tutaj podatek pomniejsza każdą dopisywaną kwotę, zanim zacznie ona zarabiać. Szczegółową procedurę rachunku, w tym daty i zaokrąglenia, opisuje poradnik jak obliczyć odsetki od lokaty krok po kroku.
Częstsza wypłata na konto daje natomiast o 12 gr mniej niż pojedyncze rozliczenie roczne. Składają się na nią dwa elementy: 12 rozliczeń brutto po 33,33 zł daje 399,96 zł, czyli o 4 gr mniej niż 400 zł; 12 potrąceń podatku po 6,34 zł daje 76,08 zł, czyli o 8 gr więcej niż 76 zł. Całych 12 groszy nie można więc przypisać samemu podatkowi. To wynik konkretnych kwot i reguł zaokrągleń, a nie zasada, że regularne wypłaty zawsze obniżają zysk.
Kiedy częstotliwość kapitalizacji ma znaczenie
Najpierw ustal, czy odsetki w ogóle zwiększają oprocentowaną kwotę. Jeżeli trafiają na nieoprocentowane konto, większa liczba wypłat sama nie uruchamia procentu składanego. Taki przepływ może odpowiadać osobie, która chce otrzymywać dochód w trakcie lokaty, ale jego wynik trzeba porównywać razem z już wypłaconymi pieniędzmi.
Przy rzeczywistym dopisywaniu znaczenie ma kwota odsetek, która może dalej pracować, oraz czas jej dalszego oprocentowania. W matematycznym modelu bez podatku i zaokrągleń większy kapitał i wyższa stopa zwiększają kwotę dodatkowych odsetek, a dłuższa reinwestycja pozwala zarabiać także kolejnym przyrostom. W konkretnym produkcie trzeba policzyć wynik netto, uwzględniając podatki, limity i warunki. Nie należy przenosić rocznej różnicy 4,78 zł proporcjonalnie co do grosza na dowolną kwotę i termin.
W naszym przykładzie to właśnie 4,78 zł jest kwotą, z którą można zestawić dodatkowy koszt uzyskania wariantu z dopisywaniem. Jednorazowy dodatkowy koszt tej wysokości, który nie zmieniałby sposobu naliczania odsetek, usunąłby całą jego przewagę nad wypłatą końcową. Sama informacja „częstsza kapitalizacja” nie rozstrzyga zatem, która realna oferta da więcej pieniędzy.
Porównanie ma sens przy tej samej początkowej kwocie i wspólnym horyzoncie. Jeśli rozważasz, czy odpowiednia będzie lokata na 3 czy 6 miesięcy, ustal również, co stanie się z pieniędzmi po zakończeniu krótszego okresu. Bez warunków dalszego oprocentowania nie wiadomo, ile zgromadzisz na ten sam dzień. Podobnie różnica między lokatą ze stałym a zmiennym oprocentowaniem dotyczy przyszłej stopy; w naszym obliczeniu niezmienne 4% było jawnym założeniem.
W warunkach konkretnej lokaty potrzebne są więc trzy informacje: dokąd trafiają odsetki netto, od kiedy są dalej oprocentowane i czy ta sama stopa obejmuje całe zwiększone saldo. Dopiero wtedy częstotliwość rozliczeń można przełożyć na kwotę zysku. O wyniku decyduje droga odsetek i kapitał następnego naliczenia, a porównanie wszystkich środków obejmuje także pieniądze wypłacone wcześniej na drugi rachunek.

2 komentarzy do „Kapitalizacja odsetek na lokacie – jak wpływa na wynik”